PIK

Het Portugees-Israelietisch Kerkgenootschap (PIK) is de religieuze koepelorganisatie van sefardische Joden in Nederland. De oprichters waren afkomstig van het Iberisch schiereiland; tegenwoordig bezoeken ook Israeli's van oriëntaalse afkomst graag de 'Portugese' synagoges.

In 1492 werden de Joden gedwongen Spanje te verlaten. Velen vluchtten naar Portugal, maar werden daar vanaf 1496 gedwongen zich te laten dopen. Ruim 100 jaar later kwamen nakomelingen van de inquisitieslachtoffers die weer als Joden wilden leven naar Amsterdam. De Nederlanden voerden toen een vrijheidsoorlog tegen Spanje; de benaming "Portugese Israëlieten" is waarschijnlijk ontstaan om iedere vereenzelviging met de Spaanse vijand te voorkomen.

De nieuwkomers stichtten drie sefardische gemeenten: de eerste, Bet Jacob, vóór 1610, wellicht al rond 1602. Neve Sjalom werd door Joden van Spaanse origine gesticht tussen 1608 en 1612. In 1618 volgde Bet Israël. Vanaf 1622 werkten de besturen van de drie gemeenten samen; op 3 april 1639 werden zij samengevoegd tot de gemeente Talmud Tora.

Portugese Joden hadden grote betekenis voor de culturele en economische ontwikkeling van Nederland en namen ook in de Joodse geschiedenis een belangrijke plaats in. De gemeenschap bracht rabbijnen voort, geleerden, denkers, kunstenaars, bankiers, stichters en beheerders van belangrijke internationale handelshuizen.

De Portugese gemeente in Amsterdam was in haar bloeitijd het centrum van de westers-sefardische wereld, met centra in Londen, New York en Curaçao. Van die glorie getuigt de hierboven afgebeelde Portugese synagoge, de Esnoga of Snoge, een ontwerp van Elias Bouman. De bouwgrond werd eind 1670 gekocht. In april 1671 startte de bouw, met een onderbreking van 'het rampjaar' 1672 tot mei 1674. Op 10 Menachem 5435 (2 augustus 1675) werd de Esnoga feestelijk ingewijd.

Ook buiten Amsterdam ontstonden er Portugese gemeenten in onder meer Naarden, Rotterdam en Middelburg. Voor de grootste, in Den Haag, ontwierp de beroemde architect Daniël Marot een schitterende synagoge.

Aan het begin van de bezetting en vervolging door nazi-Duitsland in 1940 woonden in Nederland ca. 140.000 Joden, waarvan zo'n 120.000 in Amsterdam; ca. 4300 waren sefaradim. Na de oorlog restten er ca. 20.000, waarvan ca. 800 sefaradim. Nu wonen er 40-45.000 Joden in Nederland, iets minder dan de helft in Groot Amsterdam. De Portugees-Israëlietische Gemeente telt zo'n 500 leden die merendeels buiten het centrum wonen.

De Portugese gemeente in Den Haag bleef tot eind 20e eeuw bestaan. Nu wordt haar beroemde synagoge gebruikt door de Progressief Joodse gemeente daar, en zijn er alleen nog twee synagogen in Groot Amsterdam. De beroemde Portugese Esnoga bleef tijdens de bezetting gespaard en is nog steeds in gebruik. Het prachtige gebouw heeft een eigen website.

Portugees-Israëlietisch Kerkgenootschap (PIK)
Mr Visserplein 3
1011 RD Amsterdam
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.